Αρχή Προστασίας Δεδομένων: Πρόστιμα σε επιχειρήσεις για παράνομη συλλογή δεδομένων

Πρόστιμο ύψους 10.000 ευρώ επέβαλε σε ασφαλιστική εταιρεία η Αρχή Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα για παράνομη συλλογή ευαίσθητων προσωπικών δεδομένων ασφαλισμένης της. Ισόποσο πρόστιμο επιβλήθηκε και σε ιδιωτικό θεραπευτήριο για παράνομη διαβίβαση ιατρικού φακέλου στην ασφαλιστική εταιρεία χωρίς να ενημερώσει την ενδιαφερόμενη ασφαλισμένη και την Αρχή.

Ειδικότερα, ασφαλισμένη το 1995 υπέγραψε συμβόλαιο νοσοκομειακής περίθαλψης. Δέκα χρόνια μετά (16/09/2005) η ασφαλισμένη ζήτησε να αποζημιωθεί για τα έξοδα που κατέβαλε για χειρουργική επέμβαση στο εξωτερικό. Η ασφαλιστική εταιρεία ενημέρωσε την πελάτισσά της τηλεφωνικά ότι από τα στοιχεία του ιατρικού της φακέλου που τηρείται σε ιδιωτική κλινική προέκυπταν στοιχεία, τα οποία δεν επέτρεπαν την ενεργοποίηση του ασφαλιστηρίου συμβολαίου. Η Αρχή ύστερα από καταγγελία της ασφαλισμένης κάλεσε σε εξηγήσεις την ίδια την ενδιαφερομένη, την ασφαλιστική εταιρεία και την ιδιωτική κλινική. Η Αρχή στην υπ' αριθμ. 46/2011 απόφασή της επισημαίνει ότι η ασφαλιστική εταιρεία έλαβε από το ιδιωτικό θεραπευτήριο αντίγραφο του ιατρικού ιστορικού νοσηλείας της ασφαλισμένης, η οποία είχε εισαχθεί στο νοσοκομείο την 23/4/2005, χωρίς την προηγούμενη ενημέρωση και συγκατάθεσή της για τη λήψη αυτών των στοιχείων και χωρίς την προηγούμενη άδεια της Αρχής. 

Επίσης, το ιδιωτικό θεραπευτήριο διαβίβασε στην ασφαλιστική εταιρεία όλο τον ιατρικό φάκελο της ασφαλισμένης και όχι μόνον τα στοιχεία που ήταν αναγκαία και απαραίτητα για τη συγκεκριμένη ασφαλιστική περίπτωση, χωρίς την προηγούμενη ενημέρωση της ασφαλισμένης για τη διαβίβαση αυτή. Η Αρχή έκρινε ότι η ασφαλιστική συνέλεξε, καταχώρισε στο αρχείο της και επεξεργάσθηκε περαιτέρω τα ευαίσθητα δεδομένα υγείας της ασφαλισμένης, με τη διαβίβαση του ιατρικού φακέλου της από το ιδιωτικό θεραπευτήριο, χωρίς την προηγούμενη ενημέρωση και συγκατάθεση της ενδιαφερομένης, κατά παράβαση των διατάξεων των άρθρων 5 και 11 παρ. 1 του Ν. 2472/1997. Στην ασφαλιστική εταιρεία επιβλήθηκε πρόστιμο ύψους 10.000 ευρώ, γιατί «ως αποδέκτης, συνέλεξε, καταχώρισε στο αρχείο της και επεξεργάσθηκε περαιτέρω τα ευαίσθητα δεδομένα υγείας της προσφεύγουσας, με τη διαβίβαση όλου του ιατρικού φακέλου της από το ιδιωτικό θεραπευτήριο, χωρίς την προηγούμενη ενημέρωση και συγκατάθεση της ασφαλισμένης, ως υποκειμένου των δεδομένων, για τη συγκεκριμένη επεξεργασία και χωρίς την προηγούμενη άδεια της Αρχής, κατά παράβαση του Ν. 2472/1997». Στο ιδιωτικό θεραπευτήριο πρόστιμο επίσης 10.000 ευρώ, γιατί «ως υπεύθυνος επεξεργασίας, δεν περιορίσθηκε να διαβιβάσει τα αναγκαία ιατρικά δεδομένα, αλλά διαβίβασε όλον τον ιατρικό φάκελο της προσφεύγουσας στην ασφαλιστική εταιρεία, χωρίς την προηγούμενη ενημέρωση της ασφαλισμένης, ως υποκειμένου των δεδομένων, για τη συγκεκριμένη επεξεργασία κατά παράβαση του Ν. 2472/1997». (πηγή: tvxs). 

ΣτΕ 1098/2011 - Παράνομη συγκρότηση Ανεξάρτητων Αρχών

Μετά την απόφαση του Γ. Καμίνη να θέσει υποψηφιότητα για την εκλογή του στο Δήμο Αθηναίων, η Ανεξάρτητη Αρχή του Συνηγόρου του Πολίτη λειτουργεί υπό αναπλήρωση από την Βοηθό Συνήγορο, κυρία Καλλιόπη Σπανού, καθηγήτρια Διοικητικής Επιστήμης στο Πανεπιστήμιο Αθηνών. Ωστόσο, σύμφωνα με το άρθρο 2 Ν. 3094/2003, αναπλήρωση του Συνηγόρου του Πολίτη χωρεί εφόσον απουσιάζει ή κωλύεται προσκαίρως να ασκήσει τα καθήκοντά του για οποιονδήποτε λόγο (και όχι όταν παραιτείται από τη θέση του). Εξάλλου, το άρθρο 2 Ν. 3051/2002 προβλέπει - μεταξύ άλλων - ότι «...σε περίπτωση θανάτου, παραίτησης ή έκπτωσης μέλους ανεξάρτητης αρχής, διορίζεται νέο μέλος για το υπόλοιπο της θητείας...».  Η επιλογή των μελών γίνεται από τη Βουλή σύμφωνα με το άρθρο 101 Α παρ. 2 του Συντάγματος και την προβλεπόμενη από τον Κανονισμό της Βουλής διαδικασία. 

Εξάλλου, σύμφωνα με την πολύ πρόσφατη 1098/2011 απόφαση του ΣτΕ, ο διορισμός νέου μέλους κατά την προβλεπόμενη διαδικασία πρέπει να γίνει εντός ευλόγου χρόνου. Μετά την πάροδο του ευλόγου χρόνου η Ανεξάρτητη Αρχή δεν διαθέτει νόμιμη συγκρότηση και, επομένως, οι αποφάσεις της είναι ελαττωματικές (Η έλλειψη νόμιμης συγκρότησης διοικητικού οργάνου είναι λόγος ακύρωσης των αποφάσεών του, που έχουν εκτελεστό χαρακτήρα). Θεωρώ ότι από την παραίτηση Καμίνη, που έλαβε χώρα στις 24 Σεπτεμβρίου 2010, μέχρι σήμερα έχει παρέλθει ήδη αυτό το εύλογο χρονικό διάστημα. Αυτό σημαίνει ότι ο Συνήγορος του Πολίτη ως ανεξάρτητη διοικητική Αρχή αντιμετωπίζει πλέον πρόβλημα νόμιμης συγκρότησης, ενώ το βέβαιο είναι ότι η καθυστέρηση στον διορισμό νέου Συνηγόρου υποβαθμίζει το θεσμό και αποτελεί τροχοπέδη για την ήδη προβληματική το τελευταίο διάστημα αποτελεσματικότητά του. 

Σημειώνω ότι η παραπάνω απόφαση του ΣτΕ αφορά στην περίπτωση της αυτοδίκαιης εκ του νόμου παράτασης της (τετραετούς) θητείας των μελών των ανεξαρτήτων αρχών «μέχρι το διορισμό νέων». Η παράταση, κατά το ΣτΕ, είναι ανεκτή μόνον για εύλογο χρονικό διάστημα, το οποίο κρίνεται κατά τις εκάστοτε συντρέχουσες περιστάσεις, ενώ μετά την πάροδο του ευλόγου χρόνου η ανεξάρτητη αρχή δεν διαθέτει νόμιμη συγκρότηση. Για την ταυτότητα του νομικού λόγου και με βάση το ίδιο σκεπτικό, παρόμοια ερμηνεία θα πρέπει να γίνει δεκτή και για την περίπτωση της παραίτησης μέλους Ανεξάρτητης Αρχής. Δηλαδή, ο διορισμός νέου μετά την παραίτηση προηγούμενου μέλους της Αρχής, θα πρέπει επίσης να γίνεται εντός ευλόγου χρόνου, διαφορετικά η Αρχή αντιμετωπίζει και πάλι προβλημα νόμιμης συγκρότησης. Πολλώ δε μάλλον όταν το μέλος που παραιτείται τυχαίνει να είναι το ανώτατο μονοπρόσωπο όργανο διοίκησής της.

Στοπ στα ανεξέλεγκτα spam (Αρχή Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα)

Με την οδηγία 2/2011("Ηλεκτρονική συγκατάθεση στο πλαίσιο του άρθρου 11 του ν. 3471/2006"), η Αρχή Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα επιχειρεί να περιορίσει τα κάθε λογής ανεξέλεγκτα spam που λαμβάνουμε ως χρήστες διαφόρων υπηρεσιών (διαδίκτυο, κινητή τηλεφωνία κλπ). Ειδικότερα, η Οδηγία αφορά στη διαδικασία ηλεκτρονικής συγκατάθεσης κατά την πραγματοποίηση επικοινωνιών προς το σκοπό απευθείας προώθησης προϊόντων ή υπηρεσιών ή άλλους διαφημιστικούς σκοπούς με χρήση συστημάτων κλήσης χωρίς ανθρώπινη παρέμβαση.  Τέτοιες επικοινωνίες είναι ιδίως τα μηνύματα τηλεομοιοτυπίας,  οι αυτόματες τηλεφωνικές κλήσεις, κατά τις οποίες με την αποδοχή της κλήσης ακούγεται μαγνητοφωνημ ένο μήνυμα,  τα φωνητικά μηνύματα που αποθηκεύονται μέσω υπηρεσίας αυτόματου τηλεφωνητή,  τα μηνύματα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου και τα σύντομα γραπτά μηνύματα και τα μηνύματα πολυμέσων.

Η Αρχή αποσαφηνίζει ότι η χρησιμοποίηση αυτόματων συστημάτων κλήσης χωρίς ανθρώπινη παρέμβαση με οποιοδήποτε μέσο ηλεκτρονικής επικοινωνίας για σκοπούς απευθείας εμπορικής προώθησης προϊόντων ή υπηρεσιών και για κάθε είδους διαφημιστικούς σκοπούς επιτρέπεται μόνο μετά από προηγούμενη ρητή συγκατάθεση του αποδέκτη (σύστημα «opt-in»).

Κατ' εξαίρεση επιτρέπεται,  σύμφωνα με το άρθρο 11  παρ. 3  του ν. 3471/2006,  η αποστολή μηνυμάτων ηλεκτρονικού ταχυδρομείου,  σύντομων γραπτών μηνυμάτων και μηνυμάτων πολυμέσων, χωρίς τη συγκατάθεση του αποδέκτη υπό την προϋπόθεση ότι ο αποστολέας απέκτησε τα στοιχεία της ηλεκτρονικής διεύθυνσης του αποδέκτη νομίμως στο πλαίσιο προηγούμενης παρόμοιας συναλλαγής και υπό την πρόσθετη προϋπόθεση ότι παρέχει στον αποδέκτη τη δυνατότητα να ασκήσει το δικαίωμα αντίρρησης με τρόπο εύκολο και σαφή (σύστημα «opt-out»). 

Τέλος, κατά τη δήλωση της συγκατάθεσης συνδρομητή ή χρήστη με ηλεκτρονικά μέσα είναι απαραίτητη η επιβεβαίωση ότι ο συγκεκριμένος συνδρομητής ή χρήστης έχει πρόσβαση στο δηλούμενο στοιχείο ηλεκτρονικής επικοινωνίας (π.χ.  δηλούμενη διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου ή δηλούμενος τηλεφωνικός αριθμός για την αποστολή sms και mms, για την αποστολή fax και τις κλήσεις σε σταθερά τηλέφωνα). 

Οι υπεύθυνοι επεξεργασίας οφείλουν να συμμορφωθούν με τις ρυθίσεις της οδηγίας σε εύλογο χρονικό διάστημα και πάντως όχι αργότερα από την 1η Σεπτεμβρίου 2011. 

Ολόκληρο το κείμενο της Οδηγίας εδώ

Συνήγορος του Πολίτη: Χορήγηση επιδόματος μητρότητας στις περιπτώσεις πρόωρου τοκέτου και θανάτου του νεογνού

Ασφαλισμένες του ΙΚΑ διαμαρτυρήθηκαν στον Συνήγορο του Πολίτη διότι απορρίφθηκε αίτημά τους για χορήγηση επιδομάτων μητρότητας είτε λόγω πρόωρου τοκετού είτε λόγω θανάτου του νεογνού.  Η νομοθεσία (α.ν 1486/51,  ν. 2874/2000  και Κανονισμός Ασθενείας του ΙΚΑ)  προβλέπει ότι οι άμεσα ασφαλισμένες του ΙΚΑ δικαιούνται να λάβουν από το Ίδρυμα επιδόματα μητρότητας, δηλαδή κυοφορίας και λοχείας, με την προϋπόθεση ότι έχουν πραγματοποιήσει 200  ημέρες τουλάχιστον εργασίας μέσα στα δύο τελευταία έτη πριν από την πιθανή ημερομηνία του τοκετού.  Απαιτείται, επίσης, η ασφαλισμένη να απέχει από την εργασία της,  χωρίς να ερευνάται ο χρόνος και η αιτία της διακοπής αυτής,  για τις οριζόμενες από το νόμο περίοδο (56  ημέρες πριν και 63  ημέρες μετά τον τοκετό),  κατά την οποία καταβάλλονται τα επιδόματα μητρότητας (Δείτε τι ισχύει κατά την περίοδο της εγκυμοσύνης και μετά τον τοκετό εδώ).  

Ο Συνήγορος του Πολίτη διαπίστωσε ότι μέχρι και το έτος 2005  το ΙΚΑ,  υιοθετώντας μία εσφαλμένη ερμηνεία των σχετικών κοινωνικοασφαλιστικών διατάξεων, δεν χορηγούσε το επίδομα λοχείας στις περιπτώσεις πρόωρου τοκετού και θανάτου του νεογνού. Μετά την παρέμβαση του Συνηγόρου, το ΙΚΑ εξέδωσε εγκύκλιο,  με την οποία διευκρινίζει ότι η καταβολή των επιδομάτων κυοφορίας-λοχείας πρέπει να στηρίζεται αποκλειστικά και μόνο στην ύπαρξη του πραγματικού γεγονότος του τοκετού και να μην εξαρτάται από τη χρονική διάρκεια της εγκυμοσύνης,  ούτε και από τη γέννηση ζωντανού ή μη εμβρύου ή την επιβίωση του νεογνού μετά τη γέννησή του (Δείτε τη σύνοψη της διαμεσολάβησης εδώ). 

Η απόφαση αυτή κινείται στην ίδια (ορθή) κατέυθυνση με την υπ' αριθμ. 1362/2009 απόφαση του Αρείου Πάγου, με την οποία κρίθηκε άκυρη η απόλυση εργαζόμενης που γέννησε νεκρό έμβρυο, με την αιτιολογία ότι "και στην περίπτωση αυτή υπάρχουν οι ειδικές εκείνες περιστάσεις, εξαιτίας των οποίων επιβάλλεται η εργαζόμενη να τύχει ειδικής προστασίας για την αποκατάσταση του οργανισμού της που κλονίστηκε λόγω του τοκετού".   

Αρχή Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα: Απαγόρευση βιντεοεπιτήρησης των εργαζομένων

Η Αρχή Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα εξέδωσε την Οδηγία 1/2011, που αφορά στη χρήση συστημάτων βιντεοεπιτήρησης για την προστασία προσώπων και αγαθών. Η εν λογω Οδηγία εφαρμόζεται  στην επεξεργασία δεδομένων εικόνας ή/και ήχου που πραγματοποιείται μέσω συστημάτων βιντεοεπιτήρησης από πάσης φύσεως δημόσιους φορείς ή από φυσικά ή νομικά πρόσωπα για τον σκοπό της προστασίας προσώπων ή/και αγαθών στον οποίο εντάσσονται και ειδικές περιπτώσεις παροχής υπηρεσιών υγείας. 

Ειδικά, όσον αφορά στους χώρους εργασίας, το άρθρο 7 της Οδηγίας προβλέπει ότι το σύστημα βιντεοεπιτήρησης δεν θα πρέπει να χρησιμοποιείται για την επιτήρηση των εργαζομένων εντός των χώρων αυτών, εκτός από ειδικές εξαιρετικές περιπτώσεις όπου αυτό δικαιολογείται από τη φύση και τις συνθήκες εργασίας και είναι απαραίτητο για την προστασία της υγείας και της ασφάλειας των εργαζομένων ή την προστασία κρίσιμων χώρων εργασίας (π.χ.  στρατιωτικά εργοστάσια, τράπεζες,  εγκαταστάσεις υψηλού κινδύνου).  Για παράδειγα,  σε έναν τυπικό χώρο γραφείων επιχείρησης, η βιντεοεπιτήρηση πρέπει να περιορίζεται σε χώρους εισόδου και εξόδου, χωρίς να επιτηρούνται συγκεκριμένες αίθουσες γραφείων ή διάδρομοι.  Εξαίρεση μπορεί να αποτελούν συγκεκριμένοι χώροι,  όπως ταμεία ή χώροι με χρηματοκιβώτια,  ηλεκτρομηχανολογικό εξοπλισμό κλπ.,  υπό τον όρο ότι οι κάμερες εστιάζουν στο αγαθό που προστατεύουν κι όχι στους χώρους των εργαζομένων.  Επίσης,  σε ειδικούς χώρους,  όπως χώροι με ηλεκτρομηχανολογικές εγκαταστάσεις ο υπεύθυνος βάρδιας ή ο υπεύθυνος ασφαλείας μπορεί να παρακολουθεί σε πραγματικό χρόνο τους χειριστές μηχανημάτων υψηλής επικινδυνότητας, με σκοπό να επέμβει άμεσα αν συμβεί κάποιο περιστατικό ασφαλείας.  

Τονίζεται, πάντως ότι σε κάθε περίπτωση, τα δεδομένα που συλλέγονται μέσω συστήματος βιντεοεπιτήρησης δεν επιτρέπεται να χρησιμοποιηθούν ως αποκλειστικά κριτήρια για την αξιολόγηση της συμπεριφοράς και της αποδοτικότητας των εργαζομένων.

Συνήγορος του Πολίτη -ΒΡΕΦΟΝΗΠΙΑΚΟΣ ΣΤΑΘΜΟΣ ΕΠΑΝΑΠΡΟΣΕΛΑΒΕ ΕΓΚΥΟ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ ΤΟΥ ΣτΠ

Εργαζόμενη ως βοηθός βρεφονηπιοκόμου, σε βρεφονηπιακό σταθμό ανώνυμης εταιρείας του ευρύτερου δημοσίου τομέα, κατήγγειλε στον Συνήγορο του Πολίτη ότι δεν επαναπροσλήφθηκε για την τρέχουσα σχολική χρονιά, επειδή ήταν έγκυος. Μέχρι τότε, η εργαζόμενη σύναπτε επαναλαμβανόμενες συμβάσεις εργασίας ορισμένου χρόνου με ιδιωτική εταιρεία που έχει την ευθύνη της λειτουργίας και στελέχωσης με προσωπικό των βρεφονηπιακών σταθμών, ιδιοκτησίας της ανώνυμης εταιρείας του ευρύτερου δημοσίου τομέα. Η εργαζόμενη ανέφερε ότι ο εργοδότης της συνέδεσε την άρνησή του να την επαναπροσλάβει με τη νέα γρίπη και με το ότι η εταιρεία φορέας του δημοσίου θεωρούσε τις εγκύους ως ομάδα υψηλού κινδύνου. Δείτε εδώ τη σύνοψη της διαμεσολάβησης. 

Συνήγορος του Πολίτη - Μη Τοποθέτηση Πολύτεκνης Μητέρας Σε Θέση Προσωπικού Καθ' Υπέρβαση Του Ορίου Ηλικίας

ΣΥΝΟΨΗ ΔΙΑΜΕΣΟΛΑΒΗΣΗΣ

Θέμα: Άρνηση του Υπουργείου Δικαιοσύνης, Διαφάνειας και Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων να δεχθεί τοποθέτηση πολύτεκνης μητέρας σε θέση προσωπικού φύλαξης σε κατάστημα κράτησης που έγινε κατ’ εφαρμογή του Ν. 2643/1998, επικαλούμενο υπέρβαση του προβλεπόμενου ορίου ηλικίας πρόσληψης.

Πολύτεκνη μητέρα, η οποία είχε τοποθετηθεί από αρμόδια Επιτροπή του Υπουργείου Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης (κατ’ εφαρμογή του Ν. 2643/1998) σε θέση προσωπικού φύλαξης σε κατάστημα κράτησης, προσέφυγε τον Απρίλιο 2007 στον Συνήγορο του Πολίτη (ΣτΠ), διαμαρτυρόμενη για την άρνηση του Υπουργείου Δικαιοσύνης να δεχτεί την τοποθέτησή της εξαιτίας υπέρβασης του προβλεπόμενου ορίου ηλικίας πρόσληψης. Η συγκεκριμένη τοποθέτηση επικυρώθηκε σε δεύτερο βαθμό τον Νοέμβριο του 2007, έπειτα από διαμεσολάβηση του Συνηγόρου του Πολίτη.

Ωστόσο, το Μάρτιο του 2008 το Τμήμα Διοίκησης Προσωπικού του Υπουργείου Δικαιοσύνης υπέβαλε προς το Νομικό Συμβούλιο του Κράτους (Ν.Σ.Κ.) ερώτημα για το εάν μπορούσε να αρνηθεί την τοποθέτηση, παρά την επικύρωση αυτής σε δεύτερο βαθμό. Η Ολομέλεια του Ν.Σ.Κ., με την υπ’ αριθμ. 23/2009 γνωμοδότησή της, απάντησε καταφατικά, δεχόμενη ότι το Υπουργείο Δικαιοσύνης, ως φορέας διορισμού, διατηρεί την αρμοδιότητα ελέγχου της συνδρομής των προσόντων διορισμού των προσώπων που διατίθενται για πρόσληψη ή διορισμό από τις Επιτροπές του Ν. 2643/1998. Περαιτέρω, το Ν.Σ.Κ. δέχθηκε ότι το προβλεπόμενο όριο ηλικίας για την πρόσληψη προσωπικού φύλαξης σε κατάστημα κράτησης είναι νόμιμο και, συνεπώς, είναι νόμιμη και η άρνηση του Υπουργείου Δικαιοσύνης να δεχθεί τοποθέτηση σε τέτοια θέση προσώπου που έχει υπερβεί το όριο ηλικίας.

Ακολούθησε τον Απρίλιο του 2009 παρέμβαση του ΣτΠ προς τον Υπουργό Δικαιοσύνης, με την οποία διατυπωνόταν η αντίθετη άποψη, ότι δηλαδή η διαδικασία τοποθετήσεων ατόμων ειδικών κατηγοριών (όπως πολύτεκνοι και άτομα με αναπηρία) που προβλέπεται από τον Ν. 2643/1998 είναι ειδική σε σχέση με την υπόλοιπη νομοθεσία για τις προσλήψεις και, επομένως, οι αποφάσεις των Επιτροπών του νόμου αυτού δεσμεύουν και τους φορείς του Δημοσίου στους οποίους διατίθενται προστατευόμενοι για τοποθέτηση ή πρόσληψη. Ως προς το προβλεπόμενο όριο ηλικίας για την πρόσληψη προσωπικού φύλαξης σε κατάστημα κράτησης, ο ΣτΠ υποστήριξε ότι παραβιάζεται εν προκειμένω η απαγόρευση των διακρίσεων λόγω ηλικίας που ισχύει με βάση την κοινοτική νομοθεσία (Οδηγία 2000/78 που ενσωματώθηκε στην Ελληνική έννομη τάξη με τον Ν. 3304/2005). Ειδικότερα, επεσήμανε ότι δεν τηρείται η αρχή της αναλογικότητας που θέλει την οποιαδήποτε διάκριση λόγω ηλικίας να περιορίζεται στο βαθμό που είναι πρόσφορη και αναγκαία για την εξυπηρέτηση ενός θεμιτού σκοπού, όπως είναι η διαφύλαξη της επιχειρησιακής ικανότητας του προσωπικού φύλαξης στα καταστήματα κράτησης. Εν όψει τούτων, ο ΣτΠ κατέληγε στην πρόταση να υποβληθεί η αναφερόμενη στις ιατρικές εξετάσεις και αθλητικές δοκιμασίες που προβλέπονται και για τους λοιπούς υποψηφίους και, στην περίπτωση που τα αποτελέσματα είναι θετικά, να προσληφθεί.

Τελικώς, το Υπουργείο Δικαιοσύνης, Διαφάνειας και Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων δεν αποδέχθηκε τις θέσεις του ΣτΠ και γνωστοποίησε τον Νοέμβριο του 2009 την αποδοχή της υπ’ αριθμ. 23/2009 γνωμοδότησης της Ολομέλειας του Ν.Σ.Κ.

Συνήγορος του Πολίτη - Συνταξιοδότηση πατέρα τέκνου με αναπηρία βάσει διάταξης νόμου που ισχύει αποκλειστικά για μητέρες τέκνων με αναπηρία, κατ’ εφαρμογή της συνταγματικής αρχής της ισότητας των φύλων.

Ασφαλισμένος διαμαρτυρήθηκε στο Συνήγορο του Πολίτη γιατί ο ΟΑΕΕ απέρριψε αίτημά του να λάβει σύνταξη λόγω γήρατος ως πατέρας τέκνου με αναπηρία, έχοντας πραγματοποιήσει 25 χρόνια ασφάλισης. Το αίτημα απορρίφθηκε από τον ασφαλιστικό φορέα αφενός γιατί κατά το χρόνο υποβολής του το σχετικό δικαίωμα προβλεπόταν αποκλειστικά για μητέρες τέκνων με αναπηρία, αφετέρου δεν συνέτρεχε πλέον στην περίπτωση του ασφαλισμένου η προϋπόθεση που θέτει το άρθρο 140 του Ν. 3655/2008, σύμφωνα με το οποίο για να ασκήσει ο πατέρας τέκνου με αναπηρία το δικαίωμα αυτό, η μητέρα θα πρέπει να εξακολουθεί να είναι ασφαλισμένη.

Από την πλευρά του, ο Συνήγορος επισήμανε ότι τα τελευταία χρόνια στη νομολογία του Συμβουλίου της Επικρατείας είναι εμφανής η τάση να εξομοιώνονται οι προϋποθέσεις συνταξιοδότησης που τίθενται από τον κοινό νομοθέτη, στην περίπτωση που αυτές διαφοροποιούνται ανάλογα με το φύλο. Η εξομοίωση αυτή έχει ως βάση την αρχή της ισότητας των φύλων που καθιερώνεται με τα άρθρα 4 και 2 και 116 του Συντάγματος και εκφράζεται με την εφαρμογή ευνοϊκών ρυθμίσεων που έχουν τεθεί από τον κοινό νομοθέτη αποκλειστικά υπέρ των γυναικών και στους άνδρες ή, αντίστροφα, με τη μη εφαρμογή δυσμενών ρυθμίσεων που ο κοινός νομοθέτης έθεσε αποκλειστικά σε βάρος των ανδρών.

Ο Συνήγορος του Πολίτη πρότεινε να ληφθούν υπόψη από την Τοπική Διοικητική Επιτροπή του ΟΑΕE οι παραπάνω επισημάνσεις κατά την κρίση του αιτήματος του ασφαλισμένου. Εναλλακτικά η Αρχή πρότεινε στην Επιτροπή να αναβάλει την εξέταση της ένστασης έως ότου η Ολομέλεια του ΣτΕ εκδώσει την απόφασή της για ταυτόσημο ζήτημα. Τελικώς, η Τοπική Διοικητική Επιτροπή του ΟΑΕΕ δέχθηκε ότι οι διατάξεις που ορίζουν πρόσθετες προϋποθέσεις για τη συνταξιοδότηση πατέρων τέκνων με αναπηρία σε σχέση με αυτές που ισχύουν για τις μητέρες τέκνων με αναπηρία αντίκεινται πράγματι στη συνταγματική αρχή της ισότητας των φύλων. Κατά συνέπεια, αποφάσισε ότι ο συγκεκριμένος ασφαλισμένος δικαιούται να λάβει σύνταξη ως πατέρας τέκνου με αναπηρία με τις ίδιες προϋποθέσεις που ισχύουν για τις μητέρες τέκνων με αναπηρία.

ΑΡΧΗ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΧΑΡΑΚΤΗΤΡΑ 74/2009 -Μη νόμιμη η επεξεργασία βιομετρικών δεδομένων σε σύστημα ελέγχου της εισόδου των εργαζομένων σε επιχείρηση με ενιαίο εργασιακό χώρο

Α Π Ο Φ Α Σ Η     74/2009

Η Αρχή Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα, συνήλθε μετά από πρόσκληση του Προέδρου της σε τακτική συνεδρίαση την 09.07.2009 στο κατάστημά της, αποτελούμενη από τους Χ. Γεραρή, Πρόεδρο, Λ. Κοτσαλή, Α. Παπανεοφύτου, Α. Πράσσο, Α.-Ι. Μεταξά, Α. Ρουπακιώτη, τακτικά μέλη, και το αναπληρωματικό μέλος Γ. Πάντζιου, σε αντικατάσταση του τακτικού μέλους Α. Πομπόρτση, ο οποίος αν και εκλήθη νομίμως εγγράφως δεν παρέστη λόγω κωλύματος, προκειμένου να εξετάσει την υπόθεση που αναφέρεται στο ιστορικό της παρούσας. Στη συνεδρίαση παρέστησαν οι εισηγητές Γ. Ρουσόπουλος, Ε. Χατζηλιάση, Λ. Ρούσσος, υπάλληλοι του Τμήματος Ελεγκτών και η γραμματέας Γ. Παλαιολόγου, υπάλληλος του Διοικητικού–Οικονομικού Τμήματος,  μετά από εντολή του Προέδρου

Η Αρχή έλαβε υπόψη τα παρακάτω:

Η Εθνοdata, Ανώνυμος Εταιρεία Μηχανογραφικών Υπηρεσιών και Οργάνωσης υπέβαλε την υπ’ αριθμ. πρωτ. ΓΝ/ΕΙΣ/638/01.06.2009 γνωστοποίηση τήρησης αρχείου και επεξεργασίας δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα με την οποία δηλώνει ότι για σκοπούς διοίκησης προσωπικού πραγματοποιεί έλεγχο των χαρακτηριστικών της γεωμετρίας του προσώπου. Ειδικότερα, η εταιρεία δηλώνει ότι είναι υποχρεωμένη να εξασφαλίσει την ελεγχόμενη και απολύτως ασφαλή πρόσβαση μόνο σε εξουσιοδοτημένους χρήστες στους χώρους και τα συστήματα της εταιρείας. Υποστηρίζει ότι με την αξιοποίηση της βιομετρικής τεχνολογίας επιτυγχάνεται η διασφάλιση της επαλήθευσης της ταυτότητας του εργαζομένου κατά τον έλεγχο πρόσβασής του στους χώρους της εταιρείας.  Πρόσβαση στους χώρους της εταιρείας έχουν μόνο οι υπάλληλοί της.

Σύμφωνα με όσα αναφέρονται στη γνωστοποίηση, το σύστημα προϋποθέτει μια φάση καταγραφής κατά την οποία οι υπάλληλοι προσέρχονται στο γραφείο έκδοσης αδειών εισόδου και υποβάλλονται στην ανάγνωση από ειδική συσκευή των βιομετρικών τους χαρακτηριστικών. Τα βιομετρικά χαρακτηριστικά αποθηκεύονται σε κεντρική βάση δεδομένων, μαζί με το ονοματεπώνυμό τους, τον κωδικό της μισθοδοσίας και την ημερομηνία έναρξης και λήξης του δικαιώματος πρόσβασης στη βάση δεδομένων του γραφείου προσωπικού. Η εταιρεία υποστηρίζει ότι πρακτικά η διαδικασία λήψης των βιομετρικών χαρακτηριστικών έχει ήδη γίνει, με την προσκόμιση φωτογραφίας του εργαζόμενου κατά την πρόσληψη.

Κατά τη φάση λειτουργίας του συστήματος, ο εισερχόμενος υπάλληλος παρουσιάζεται για δευτερόλεπτα μπροστά στην κάμερα, μετρώνται τα βιομετρικά του χαρακτηριστικά, συγκρίνονται με αυτά της βάσης δεδομένων και εφόσον ταυτίζονται, επιτρέπεται η είσοδος στην εταιρεία. Το σύστημα αποθηκεύει μόνο την ώρα εισόδου/εξόδου.

Η εταιρεία δηλώνει ότι θα ενημερώσει πλήρως και σαφώς τους εργαζόμενους για τη λειτουργία του συστήματος και το σκοπό της επεξεργασίας. Επίσης, με την αρχική γνωστοποίηση η εταιρεία δηλώνει ότι καλύπτει τις απαιτήσεις του άρθρου 4 του Ν. 2472/1997.

Η Αρχή απέστειλε την υπ’ αριθμ. πρωτ. ΓΝ/ΕΞ/638-1/17.06.2009 επιστολή, ενημερώνοντας τον υπεύθυνο επεξεργασίας για όσα αναφέρονται στο τμήμα Ε, παρ. 3 της οδηγίας 115/2001 της Αρχής για την προστασία των προσωπικών δεδομένων στο πεδίο των εργασιακών σχέσεων. Επισημάνθηκε ότι το σύστημα αφορά όλη την επιχείρηση κι όχι περιορισμένες εγκαταστάσεις που χρήζουν αυξημένης προστασίας και ότι ο σκοπός της επεξεργασίας ενδέχεται να ικανοποιείται με λιγότερο επαχθή μέσα για το υποκείμενο, όπως π.χ. με την ύπαρξη προσωπικού ασφαλείας ή τη χρήση ειδικής κάρτας εισόδου, χωρίς την επεξεργασία βιομετρικών δεδομένων και ζητήθηκε πληρέστερη τεκμηρίωση για την αναγκαιότητα και την αναλογικότητα της εγκατάστασής του συστήματος. 

Ο υπεύθυνος επεξεργασίας υπέβαλε το υπ’ αριθμ. πρωτ. ΓΝ/ΕΙΣ/757/25.06.2009 συμπληρωματικό υπόμνημα με το οποίο παρέχει περισσότερα στοιχεία. Διευκρινίζει ότι οι εγκαταστάσεις της εταιρείας βρίσκονται στον 3ο όροφο κτιρίου με ενιαίο χώρο εισόδου και δύο θύρες ασφαλείας. Η διάταξη του χώρου είναι ανοιχτού τύπου (open space), οπότε όποιος περάσει την κεντρική είσοδο μπορεί να αποκτήσει πρόσβαση στο μεγαλύτερο μέρος των δραστηριοτήτων της εταιρείας. Η εταιρεία θεωρεί ότι το σύστημα εισόδου εξασφαλίζει την ομαλή ροή των εργασιών της εταιρείας που αφενός χειρίζεται στοιχεία 200.000 συνταξιούχων και αφετέρου αναπτύσσει λογισμικό για την Εθνική Τράπεζα, στο οποίο κανείς δεν πρέπει να έχει πρόσβαση. Τέλος, αναφέρει ότι έχει πιστοποιηθεί και κατά ISO 27001:2005 για την ασφάλεια των πληροφοριών, όπου ένα βασικό στοιχείο που ελέγχεται είναι η ασφάλεια περιμέτρου που περιλαμβάνει τον τρόπο πρόσβασης.

Ο υπεύθυνος επεξεργασίας εξέθεσε τις απόψεις του ενώπιον της Αρχής στη συνεδρίαση της 09.07.2009, δια της πληρεξουσίου δικηγόρου της Κ. Κουράφαλου και του Διευθυντή εργασιών και marketing A. Διευκρινίστηκε ότι η εταιρεία αναλαμβάνει εργασίες για λογαριασμό φορέων όπως η Εθνική Τράπεζα, το ΤΕΒΕ ή το ΤΕΑΠΟΚΑ που αφορούν την επεξεργασία κρίσιμων δεδομένων και για τις οποίες η ανάθεση γίνεται με συμβάσεις που περιέχουν όρους για τη διασφάλιση του απορρήτου. Οι υπάλληλοι της εταιρείας υπογράφουν συμβάσεις στις οποίες περιλαμβάνονται όροι για την εμπιστευτικότητα και το απόρρητο της επεξεργασίας. Επισημάνθηκε ότι το κέντρο αποθήκευσης δεδομένων της εταιρείας (data center) βρίσκεται στο ίδιο χώρο και διαχωρίζεται με πόρτα που διαθέτει απλή κλειδαριά, όπως άλλωστε και άλλοι κρίσιμοι χώροι, όπως αυτοί στους οποίους γίνεται εισαγωγή δεδομένων από έντυπες φόρμες των πελατών της εταιρείας και παραμένει, έστω και προσωρινά, τμήμα του φυσικού αυτού αρχείου. Τέλος, για τη λογική πρόσβαση των υπαλλήλων της εταιρείας στα συστήματά της χρησιμοποιεί όνομα χρήστη και κωδικό πρόσβασης με συγκεκριμένες προδιαγραφές καθώς και δικαιώματα ενεργειών ανά χρήστη.

Η Αρχή, μετά από εξέταση όλων των παραπάνω στοιχείων και κατόπιν διεξοδικής συζήτησης,

ΣΚΕΦΤΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟΝ ΝΟΜΟ

1. Όπως έχει ήδη κρίνει η Αρχή (βλ. απόφαση 45/2009), η φωτογραφία ενός προσώπου και τα στοιχεία βιομετρίας (της γεωμετρίας του προσώπου στην υπό κρίση περίπτωση) αποτελούν προσωπικά δεδομένα, κατά την έννοια του άρθρου 2 στοιχ. α΄ του Ν. 2472/1997, καθώς αποτελούν πληροφορίες που αναφέρονται στο υποκείμενο των δεδομένων. Η επεξεργασία, συνεπώς, φωτογραφικών και βιομετρικών δεδομένων (της γεωμετρίας του προσώπου) φυσικών προσώπων, υπόκειται στις ρυθμίσεις του Ν. 2472/1997 για την προστασία του προσώπου από την επεξεργασία δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα.

2. Η διάταξη του άρθρου 4 παρ. 1 στοιχ. β΄ του Ν. 2472/1997 προβλέπει ότι «Τα δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα για να τύχουν νόμιμης επεξεργασίας πρέπει :... β) Να είναι συναφή, πρόσφορα, και όχι περισσότερα από όσα κάθε φορά απαιτείται εν όψει των σκοπών της επεξεργασίας». Η διάταξη αυτή θέτει ως κριτήρια για τη νομιμότητα κάθε επεξεργασίας τις αρχές της αναγκαιότητας και της αναλογικότητας. Σύμφωνα με την αρχή της αναγκαιότητας, πρέπει κάθε φορά να εξετάζεται αν η επεξεργασία των συγκεκριμένων προσωπικών δεδομένων είναι απολύτως αναγκαία για τον επιδιωκόμενο σκοπό, ο οποίος δεν μπορεί να επιτευχθεί με λιγότερο επαχθή για το πρόσωπο μέσα, καθώς αυτά έχουν κριθεί ή αποδεικνύονται ανεπαρκή στη συγκεκριμένη περίπτωση. Η αρχή δε της αναλογικότητας επιβάλλει σε κάθε συγκεκριμένη περίπτωση να κρίνεται, εάν το συμφέρον του υπευθύνου της επεξεργασίας είναι καταφανώς υπέρτερο των δικαιωμάτων και των συμφερόντων των προσώπων στα οποία αναφέρονται τα δεδομένα και ότι επιπλέον δεν θίγονται οι θεμελιώδεις ελευθερίες των τελευταίων.

3. Το άρθρο 5 παρ. 2 στοιχ. ε΄ του N. 2472/1997 ορίζει ότι η επεξεργασία δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα χωρίς τη συγκατάθεση των υποκειμένων επιτρέπεται όταν «η επεξεργασία είναι απολύτως αναγκαία για την ικανοποίηση του έννομου συμφέροντος που επιδιώκει ο υπεύθυνος επεξεργασίας ή ο τρίτος ή οι τρίτοι στους οποίους ανακοινώνονται τα δεδομένα και υπό τον όρο ότι τούτο υπερέχει προφανώς των δικαιωμάτων και συμφερόντων των προσώπων στα οποία αναφέρονται τα δεδομένα και δεν θίγονται οι θεμελιώδεις ελευθερίες αυτών». Ως υπέρτερο έννομο συμφέρον του υπεύθυνου επεξεργασίας νοείται και η προστασία αγαθών, όπως έχει ήδη δεχθεί η Αρχή στην Οδηγία 1122/2000 για τα κλειστά κυκλώματα τηλεόρασης (βλ. άρθρο 1 σημ. 2 της Οδηγίας, ό.π).

4. Το τμήμα Ε, παρ. 3 της οδηγίας 115/2001 της Αρχής για την προστασία των προσωπικών δεδομένων στο πεδίο των εργασιακών σχέσεων αναφέρει: «Από την  αρχή της αναλογικότητας, όπως αυτή προβλέπεται στο άρθρο 4 του Ν. 2472/97, η χρήση βιομετρικών μεθόδων  για  τη διαπίστωση της ταυτότητας των εργαζομένων και την πρόσβαση στο σύνολο ή τμήμα των χώρων εργασίας είναι επιτρεπτή μόνο στις περιπτώσεις που αυτό επιβάλλεται από ιδιαίτερες απαιτήσεις ασφαλείας  των χώρων εργασίας και εφόσον δεν υπάρχει άλλο μέσο για την επίτευξη του σκοπού αυτού (π.χ. στρατιωτικές εγκαταστάσεις, εργαστήρια υψηλού κινδύνου) . Κατά συνέπεια, ο υπεύθυνος επεξεργασίας οφείλει να σταθμίζει κάθε φορά αφενός τους υπάρχοντες κινδύνους, την έκταση των κινδύνων αυτών και τις υπάρχουσες εναλλακτικές δυνατότητες αντιμετώπισης των κινδύνων και, αφετέρου, τις προσβολές της ανθρώπινης προσωπικότητας και της ιδιωτικότητας από τη χρήση τέτοιων μεθόδων.»

5. Στην υπό κρίση περίπτωση ως σκοπός της επεξεργασίας δηλώνεται η διοίκηση προσωπικού. Στην πραγματικότητα, η εταιρεία αποσκοπεί στην προστασία των αγαθών της, όπως αυτά περιγράφηκαν στο ιστορικό, μέσω του ελέγχου της πρόσβασης του προσωπικού στο χώρο. Η εταιρεία έχει έννομο συμφέρον να φροντίσει τόσο για τον έλεγχο της φυσικής πρόσβασης, όσο και για τον έλεγχο της λογικής πρόσβασης των χρηστών  στα συστήματά  της. Με τη συγκεκριμένη επεξεργασία επιδιώκει να αποτρέψει τη μη εξουσιοδοτημένη πρόσβαση υπαλλήλων της και τρίτων σε κρίσιμα δεδομένα, όπως  τραπεζικά ή ασφαλιστικά στοιχεία. Το μέτρο που έχει επιλέξει, έχει ως  αποτέλεσμα να τυγχάνουν επεξεργασίας  τα βιομετρικά χαρακτηριστικά όλων των υπαλλήλων της, ακόμα και όσων η ειδικότητα δεν έχει σχέση με την επεξεργασία των κρίσιμων δεδομένων, καταγράφοντας την είσοδό τους στο χώρο, όχι όμως και τις προσβάσεις στα κρίσιμα δεδομένα.

6. Η Αρχή κρίνει ότι ο έλεγχος της φυσικής πρόσβασης (της εισόδου στο χώρο) μπορεί να επιτευχθεί με ηπιότερα μέσα, όπως κάρτα πρόσβασης, χωρίς βιομετρικά στοιχεία. Οι ιδιαίτερες απαιτήσεις ασφαλείας που επικαλείται ο υπεύθυνος επεξεργασίας υφίστανται μόνο για συγκεκριμένους χώρους ή εφαρμογές λογισμικού όπου γίνεται η επεξεργασία των κρίσιμων δεδομένων (server room, χώρος αποθήκευσης εγγράφων, ηλεκτρομηχανολογικές εγκαταστάσεις κλπ.). Ο υπεύθυνος επεξεργασίας όμως εισάγει μια επαχθή για τα υποκείμενα επεξεργασία, για όλους τους χώρους εργασίας, χωρίς να έχει σταθμίσει τις εναλλακτικές δυνατότητες που διαθέτει, για την απαγόρευση της μη εξουσιοδοτημένης πρόσβασης στα κρίσιμα δεδομένα. Τούτο θα μπορούσε να επιτευχθεί με την ενίσχυση των μέτρων ασφάλειας μόνο στο χώρο φύλαξης των δεδομένων, ο οποίος μπορεί να διαχωρισθεί φυσικά από τον υπόλοιπο χώρο της εταιρείας. Περαιτέρω, πρέπει να ληφθεί υπόψη ότι η φυσική ασφάλεια δεν αποτελεί το μόνο μέσο ελέγχου της πρόσβασης του προσωπικού στα συστήματα της εταιρείας. Είναι δυνατό να λαμβάνονται μέτρα για τη λογική ασφάλεια (ισχυρή αυθεντικοποίηση για την πρόσβαση στα συστήματα, όπως με τη χρήση κάρτας και κωδικών μιας χρήσης - OTP, περιορισμένα δικαιώματα πρόσβασης κλπ) τα οποία ενεργούν από κοινού με τα μέτρα φυσικής ασφάλειας για την προστασία των αγαθών της εταιρείας. Ενόψει των ανωτέρω, η Αρχή διαπιστώνει ότι ο υπεύθυνος επεξεργασίας συλλέγει περισσότερα δεδομένα απ’ όσα απαιτούνται για την ικανοποίηση του σκοπού της επεξεργασίας και επομένως, σύμφωνα με το άρθρο 21 του Ν. 2472/1997, πρέπει να διαταχθεί η διακοπή της επεξεργασίας βιομετρικών δεδομένων και η καταστροφή των σχετικών δεδομένων.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Η Αρχή

1) Αποφαίνεται ότι η επεξεργασία που γνωστοποιήθηκε από τον υπεύθυνο επεξεργασίας δεν είναι νόμιμη.

2) Επιβάλλει τη διακοπή της επεξεργασίας βιομετρικών δεδομένων και την καταστροφή των σχετικών δεδομένων.

Ημερίδα για την ίση μεταχείριση στην απασχόληση

Ο Συνήγορος του Πολίτη διοργανώνει ημερίδα με θέμα "Ίση μεταχείριση ανδρών και γυναικών στην απασχόληση. Μια προυπόθεση για την έξοδο από την κρίση;". Η ημερίδα θα πραγματοποιηθεί την Τρίτη 10 Νοεμβρίου 2009 στην Αίθουσα του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών (Βασιλέως Κωνσταντίνου 48, Αθήνα). Δείτε εδώ το πρόγραμμα της εκδήλωσης.