9,84 και Χριστός Ανέστη ή Η σταύρωση του Καμίνη

Η ιστορία είναι γνωστή: ο Δήμος Αθηναίων συνέστησε στους ραδιοφωνικούς παραγωγούς του 9,84 να μην εύχονται με το "Χριστός Ανέστη" κατά τις ημέρες του Πάσχα, αλλά να προτιμούν το "Χρόνια Πολλά" ως πιο αχρωμάτιστο θρησκευτικά. Το σκεπτικό είναι ότι ο 9,84 είναι ένας δημοτικός ραδιοσταθμός και ως τέτοιος, δηλαδή ως κατ' ουσίαν κρατικό μέσο επικοινωνίας, θα πρέπει να επιφυλάσσει ίση αντιμετώπιση σε όλους τους ακροατές του, ανεξαρτήτως των θρησκευτικών πεποιθήσεων των τελευταίων. 

Δεν πρόκειται, φυσικά, να υποστηρίξω ότι με την ενέργεια αυτή του Καμίνη λύνεται κάποιο πρόβλημα θρησκευτικής ελευθερίας στη Χώρα ούτε ότι η μέχρι σήμερα δημόσια εκφορά της εθιμικά καθιερωμένης ευχής "Χριστός Ανέστη" από ένα δημοτικό ραδιόφωνο δημιουργούσε σοβαρά προβλήματα προστασίας των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Υποστηρίζω, απλώς, ότι μία τέτοια κίνηση είναι θετική, έστω και σε επίπεδο συμβολισμού. 

Μου έκανε εντύπωση η έντονα αρνητική κριτική που ασκήθηκε για τη σύσταση αυτή του Δημάρχου Αθηναίων από σοβαρούς νομικούς (όπως π.χ. από τον συνάδελφο Β. Σωτηρόπουλο, τον οποίο - αν και δε γνωρίζω προσωπικά - εκτιμώ ιδιαίτερα ή τη Γραμματέα της Ελληνικής Ένωσης για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου, Κλειώ Παπαπαντολέων). Συμφωνώ απολύτως ότι στο πλαίσιο μίας πολιτικής για την ουσιαστική προάσπιση και προώθηση του δικαιώματος της θρησκευτικής ελευθερίας δεν μπορεί να είναι προτεραιότητα η "απαγόρευση" του "Χριστός Ανέστη" σε ένα οποιοδήποτε δημοτικό ραδιόφωνο. 

Φυσικά και προέχει η απο-θρησκευτικοποίηση του Κράτους σε όλους τους τομείς της δημόσιας διοίκησης και ιδιαίτερα στις περιπτώσεις κατά τις οποίες ο πολίτης υποχρεώνεται - άμεσα ή έμμεσα - να αποκαλύψει τις θρησκευτικές ή κοσμοθεωρητικές του πεποιθήσεις (π.χ. υποχρεωτική προσευχή στα σχολεία ή στο στρατό, διδασκαλία μαθήματος θρησκευτικών υπό μορφή κατήχησης, επιλογή τύπου όρκου σε δημόσιες αρχές ή σε δικαστήρια κλπ.). Είναι, επίσης, αυτονόητο το δικαίωμα της μουσουλμανικής κοινότητας της Αθήνας να ανεγείρει δικό της λατρευτικό χώρο και είναι γνωστό ότι το δικαίωμα της ελευθερίας της θρησκευτικής λατρείας (όπως και κάθε ατομικό δικαίωμα) δεν μπορεί να εξαρτάται από όρους αμοιβαιότητας (αυτό είναι ένα προσφιλές ακροδεξιό επιχείρημα: "ανοίξτε τη Χάλκη και θα σας χτίσουμε τζαμί" κλπ.). Αυτό είναι πράγματι ένα σοβαρό ζήτημα και θα έπρεπε να έχει λύθεί χθες. Εννοείται ότι το μείζον πρόβλημα είναι ο πολυπόθητος διαχωρισμός Κράτους και εκκλησίας. (Παρεμπιπτόντως, το Κράτος δεν οφείλει να "θρησκεύεται", όπως διάβασα κάπου, λόγω της συνταγματικής διάταξης περί "επικρατούσας θρησκείας". Δεν οφείλει καν να ανέχεται άλλες γνωστές θρησκείες ή δόγματα, προωθώντας παράλληλα την επίσημη θρησκεία. Στο ελληνικό Σύνταγμα δεν υπάρχει επίσημη θρησκεία και από την αμιγώς περιγραφική διάταξη του άρθρου 3 παρ. 1 δεν απορρέει καμία απολύτως υποχρέωση της Πολιτείας απέναντι στην ορθόδοξη εκκλησία). Αυτό που δεν μπορώ να καταλάβω είναι γιατί θα έπρεπε να περιμένει ο Καμίνης να γίνουν όλα τα προηγούμενα, για να κάνει ένα τόσο δα συμβολικό βήμα.  

Το ΕΔΔA κατά της αναγραφής του θρησκεύματος στις τουρκικές ταυτότητες

Γνωμοδοτώντας επί προσφυγής τούρκου πολίτη, το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων απεφάνθη πως η αναγραφή του θρησκεύματος στις ταυτότητες συνιστά παράβαση του Άρθρου 9 της Ευρωπαϊκής Συνθήκης Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, περί Θρησκευτικής Ελευθερίας.
Ο Σινάν Ισίκ προσέφυγε στο ΕΔΑΔ το 2004, όταν οι τουρκικές αρχές δεν επέτρεψαν την αναγραφή της αναφοράς “αλεβιτισμός” αντί “Ισλάμ” στο πεδίο του θρησκεύματος στην ταυτότητά του. Στην απόφασή του, το δικαστήριο επισημαίνει ότι η παράβαση στοιχειοθετείται από την ύπαρξη πεδίου για την αναγραφή του θρησκεύματος, ανεξαρτήτως εάν είναι υποχρεωτική ή μη η συμπλήρωσή του. Συγκεκριμένα, ο προεδρεύων δικαστής τόνισε πως, παρά τον προαιρετικό χαρακτήρα της αναγραφής του θρησκεύματος, όπως ισχύει στην Τουρκία από το 2006, “η κατάργησή του είναι η ενδεδειγμένη λύση”. (Πηγή: www.lawnet.gr)

ΣτΕ 170/2010 - Δικαίωση Μάρτυρα του Ιεχωβά για εναλλακτική θητεία

Αντίθετη με τις συνταγματικές διατάξεις και την Ευρωπαϊκή Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου (ΕΣΔΑ) είναι η άρνηση της πολιτείας να δεχθεί το δικαίωμα εκπλήρωσης εναλλακτικής πολιτικής θητείας σε αντιρρησία συνείδησης, ο οποίος όταν κλήθηκε για μετεκπαίδευση στον στρατό είχε ενστερνιστεί το δόγμα των Μαρτύρων του Ιεχωβά.

Ο συγκεκριμένος πολίτης είχε υπηρετήσει κανονικά τη στρατιωτική του θητεία το διάστημα 1994-1996, αλλά όταν το 2003 κλήθηκε για μετεκπαίδευση εφεδρείας, είχε αλλάξει θρησκευτικές πεποιθήσεις και ανήκε στους Μάρτυρες του Ιεχωβά. Με αίτησή του στο στρατολογικό γραφείο Βόλου ζήτησε να εκπληρώσει εναλλακτική πολιτική κοινωνική υπηρεσία ως αντιρρησίας συνείδησης, σύμφωνα με τις διατάξεις του ν. 2510/1997. Προσκόμισε μάλιστα και πιστοποιητικό της Κεντρικής Εκκλησίας των Χριστιανών Μαρτύρων του Ιεχωβά, το οποίο βεβαίωνε ότι από τις 8 Σεπτεμβρίου 2003 είχε ενταχθεί στο συγκεκριμένο δόγμα. Το στρατολογικό γραφείο απέρριψε την αίτησή του, με το επιχείρημα ότι έχει ήδη υπηρετήσει ενόπλως στον στρατό και εκείνος αρνήθηκε να εμφανιστεί, με αποτέλεσμα να κηρυχθεί ανυπότακτος εσωτερικού σε καιρό ειρήνης και να του επιβληθεί επιπλέον εξάμηνη στρατιωτική θητεία. Στη συνέχεια προσέφυγε στα δικαστήρια όπου δικαιώθηκε.

Η Ολομέλεια του Συμβουλίου της Επικρατείας έκρινε ότι είναι παράνομη η αιτιολογία με την οποία δεν έγινε δεκτό το αίτημά του, επικαλούμενη τις συνταγματικές επιταγές, την ΕΣΔΑ και τη νομοθεσία. Στην απόφασή της (υπ' αριθμ. 170/2010) αναφέρει ότι εφόσον μετέβαλε τις θρησκευτικές του απόψεις μετά την εκπλήρωση της ένοπλης στρατιωτικής υπηρεσίας και βρισκόταν σε κατάσταση εφεδρείας, κακώς δεν υπήχθη στις διατάξεις του ν. 2510/1997 περί αντιρρησιών συνείδησης. Η μεταβολή αυτή δεν μπορεί να αποτελέσει λόγο αποκλεισμού του από την εκπλήρωση εναλλακτικής θητείας, τονίζουν οι ανώτατοι δικαστές. (Πηγή: enet.gr)